Buradasınız:Anasayfa » Türk Tarihi » Koçkor daki Türgeş yazıtları

Koçkor daki Türgeş yazıtları

ÖZET
Türkoloji literatüründe eski Türklerin runik harfli yazıtlarının günümüz Kırgızistan topraklarında sadece Talas vadisinde yoğunlaştığı düşünülürdü, oysa 1998-2002 tarihleri arasında Koçkor bölgesinde gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar sonucu
bulunan yeni yazıtlar, İç T‘ien-Şan‘ın da eski Türk runik yazısının kapsama alanına girdiğini gösterdi. Makalede, bahsi geçen tarihlerde ortaya çıkarılan toplam 18 yazıtın okuma denemesi yapılmaktadır, ayrıca, yazıtların birkaçına eşlik eden Grek müzik aleti liri anımsatan bir kabile damgasının Türgeş dönemine ait bazı sikkeler ile Kırgızistan’ın değişik bölgelerindeki kayalar üzerinde bulunan damgalarla benzerliği ortaya konularak, yazıtların tarihi ve etnik aidiyeti hakkında görüşler ileri sürülmektedir.

Yazıtların VIII. yüzyılın ilk yarısında Türgeş kağan ailesi üyeleri tarafından hakkedildiği düşünülmektedir.

GİRİŞ
Tanrı Dağları ile Yedisu, Fergana ve Doğu Türkistan gibi komşu bölgeler,eskiden beri çeşitli ırk ve dine mensup pek çok kavmin yoğun olarak yaşadığı coğrafyadır. Bunun en sağlam kanıtı bu topraklarda yaşayan halkların çeşitli malzemeler üzerinde bıraktıkları yazılı anıtlardır. Günümüz Kırgızistan topraklarında
Soğd, Süryani, Arap, Tibet, Sanskrit, runik ve Uygur harfli çok sayıda yazıt bulunmaktadır.1
Bu yazıtların çoğunluğunu ise eski Türklere ait runik harfli yazıtlar
oluşturmaktadırlar. Şimdiye dek türkoloji literatüründe Kırgızistan, Türk runik yazısının kullanıldığı kenar bölgelerden biri olarak kabul edilirdi.2
Ancak bilim dünyasına kazandırılan runik yazılı anıtların sayısının halihazırda elliyi geçmiş olması, Moğolistan ve Güney Sibirya gibi, Tanrı Dağları ve civarının da, artık, erken Ortaçağda runik
yazının genişçe bilindiği ve uygulandığı ana merkezlerden biri olarak kabul edilmesine imkan vermektedir. Runik yazının tatbik edildiği yerel malzemenin çeşitli oluşu ise bu görüşümüzü destekleyen önemli bir unsurdur.3
A. M. von Gabain’in de dediği gibi “yazılırken her ne kadar böyle bir amaç güdülmediyse de, bu yazıtlar bizim için zengin ve kıymetli birer tarihi belge niteliğindedir”.4

Yeni buluntular ile erken Ortaçağ Türk toplulukları tarihindeki karanlık sayfalar birer birer aydınlanmaktadır. Son olarak tarihi yazıtlar Fergana vadisi ile Koçkor ovasında bulunmuştur5
. Özellikle Koçkor’da tespit edilen runik yazılı yeni anıtlar
göçebe ve yerleşik Türk kabilelerine dair yeni bilgilerin elde edilmesine kaynaklık etmiştir.
Makalede 1998, 2000 ve 2002 tarihlerinde arkeolog K. Ş. Tabaldiyev ve ekibi tarafından Koçkor vadisinin çeşitli bölgelerinde yapılan keşif çalışmaları sonucu bulunan yeni runik yazıtlar hakkında bilgi verilecektir.
rysbek_alimov_kocgor_turkes_yaziti

Yazar Hakkında

Yazılar sayısı : 1691

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

11.087 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Üstüne gidin