Buradasınız:Anasayfa » Dünya Tarihi » Amerika lılar tarihi yağma için Anadolu da

Amerika lılar tarihi yağma için Anadolu da

Amerika lılar tarihi yağma için Anadolu da

Amerikalıların Anadolu eserlerine ilgisi, 1879’da Assos’ta(Behramkale) keşif yapmak için genç mimarlar J.T.Clarke ve F.H.Francis Bacon’ı  kazı yerine göndermeleri ile başlar.  Aynı yıl içinde Amerikan Arkeoloji Enstitüsü(AIA) kuruldu ve  Amerikalıların Anadolu’da bilinen ilk kazısı, AIA desteğiyle 1880’de Assos’da başladı.  Osmanlı coğrafyasındaki ikinci Amerikan kazısı Irak sınırları içerisindeki Nippur kazısıdır. Amerikalılar burada çivi yazılı kütüphaneye ulaşacaklarını sanıyorlardı. Kamil Paşa müzedeki fazla eserlerin satılabileceğini savunurken Osman Hamdi Bey karşı çıkıyordu. Nippur kazı başkanı Peters’in sözleri ilginçtir: ’İstanbul’da her şeyin rüşvet ilkesi üzerinden yürüdüğüne, parayla herşeyin elde edilebileceğine ve eski eserlere karşı gerçek bir ilginin değil, yalnızca yasa yoluyla yabancılardan para koparma fırsatına kavuşma arzusunun söz konusu olduğuna inanılıyordu.’

Amerikalıların Mezopotamya’ya arkeolojik heyetler gönderme arzusu, Kutsal Kitap’taki olayları aydınlatabilecek antik metinlerin keşfine yönelik giderek artan bir ilgiden kaynaklanıyordu. Birleşik Devletler’de sanayileşme çağı, varlıklı bir iş adamları zümresi yaratmıştı. Bu kişilerin ilgi alanları, ticari uğraşlarının ötesine geçiyor; bu da, bilgiye ulaşmak için, akademisyenler ile işadamlarının ortak girişimlerde bulunması açısından ideal bir ortam oluşturuyordu.

Amerikalılar kazı izinleri konusunda yetkili olan Osman Hamdi Bey’in gönlünü hoş tutmaya çalışıyorlardı. Daha önce Fransızların yaptığı gibi, Osman Hamdi’yi onurlandırmanın ve bu yolla işbirliğinin sürdürmesini garanti altına almanın, projenin yüzde yüz çıkarına olacağı sonucuna varıyorlardı. Fransız eski eser yetkilileri, Osman Hamdi Bey’in gözüne girmek için onun resimlerini satın alarak ödüllendirmeyi seçmişlerdi.

Türbede kadınlar, Osman Hamdi Bey, 1890. Üç evliliğinden ikisi Fransız kadınlarla yapan Osman Hamdi Bey ikinci eşi Marie‘yi resimlerinde figür olarak kullandı. Resimde ayaktaki kadın evlenince adını Marie’den Naile’ye değiştiren ikinci eşi.


‘Fransa Mill Müzeler Müdürü, Osman Hamdi’nin Irak’taki bir Sümer öreninde çıkarılan önemli buluntuları Louvre Müzesi’ne devretmesinden duydukları minnetin bir ifadesi olarak, sanatçının Endüstri sarayı’nda sergilenen Türbede Kadınlar resmini 4.000 franka satın alınmasına onay vermişti. Türbede Kadınlar daha sonra Musee des Colonies’ye gönderilmiş ve hiçbir zaman sergilenmemiştir. H.Hughes ve Emily Neumeier, A.G.E., Sayfa 104)

Bu olaydan yaklaşık iki sene sonra Pennsylvania Üniversitesi Yönetim Kurulu, Osman Hamdi Bey’in bir başka resmini Fransızlardan daha yüksek bir fiyata satın almaya karar vermiştir:

‘Osman Hamdi’nin ‘Babil bölümüne hizmeti’ karşılığında ‘Cami kapısında’ yı 6.000 franka satın almaya karar veriyordu. Kurul, üniversitenin Osman Hamdi Bey’e onursal bilim doktorluğu ve müzenin saygın arkeolojik derneğine üyelik vermesini de karara bağlıyordu. Belli ki bu jestler epey etkili olmuştu. 1897’de müzenin İstanbul temsilcisi Hilbert Dekan Pepper’a mektup yazıyor ve Osman Hamdi’nin kendisine Osmanlı Müzesindeki değerli çivi yazısı tabletlerden seçme bir koleksiyonu sunacağını bildiriyordu. Osman Hamdi’nin Cami Kapısında’sı, yalnızca yaratıcısının gönlünü hoş tutmanın bir aracı olarak satın alınmıştı. Müze koleksiyonuna girdikten kısa bir süre sonra unutuldu. Çerçevesinden çıkarıldı ve rulo halinde depoya kaldırıldı.  H.Hughes ve Emily Neumeier, A.G.E., Sayfa 104’

Cami Kapısında, Osman Hamdi


Pennsylvania Üniversitesi öğretim üyeleri, Nippur’daki arkeolojik kazılar için izin alabilmek amacıyla, Asar-ı Atika Nizamnamesi’ni(Eski Eserler Yönetmeliği’ hazırlayan Müze-i Hümayun müdürü Osman Hamdi Bey’le yakın bir ilişki kurmuşlar ve onun izniyle kazı buluntularını Philadelphia’ya götürebilmişlerdi.

AIA’nın İstanbul temsilcisi John Henry Haynes, AIA Başkanı C.E.Norton’a yazdığı 4 Eylül 1885 tarihli mektupta ‘Hamdi bey gibi doğulular ilgiden her zaman hoşlanırlar. Bu insanlara ilgi gösterilirse karşılığını cömertce verirler.’   Gerek Assos kazı heyeti başkanı gerekse Nippur kazı heyeti başkanı başlangıçta Osman Hamdi Bey’e karşı saygısız davranmışlar, müzeden tarihi eser satın almayı teklif etmişler, Osman Hamdi Bey’in de hazırlanmasında etkili olduğu Asar-ı Atika Nizamnamesini eleştirmişlerdi. Osman Hamdi bu davranışlar karşısında oldukça ters bir tutum takınmış ve Amerikan kazı heyetlerine karşı olduğunu açık açık belirtmişti. Onu en çık kızdıran talep ise Assos’da sahile taşıdıkları eserleri yurt dışına çıkarmak için kendisinden izin talep etmeleri olmuştu. Hem öncesinde hiçe sayıp saygısızlık etmişler ardından da eser çıkarımı için izin talep etmişlerdi. Osman Hamdi şiddetle karşı çıkıp bunun bedelini ödeteceğini söylemişti. Ama yaklaşık bir buçuk ay sonra Haynes, 22 Ekim 1885’te, Osman Hamdi’nin evini ziyaret eden Prof.Millingen ile birlikte ziyaret ettiği günün akşamı, AIA Başkanı Norton’a gönderdiği mektupta gönlü alınan Osman Hamdi Bey’in Assos kazılarından çıkan eserlerin Amerika’ya gönderilmesi konusunda izin verdiğini müjdeler.

‘Biz Amerikalılar olarak Türkiye’de herhangi bir arkeolojik çalışma yapacaksak, Osman Hamdi Bey’in rızasını almak zorundayız. Güzel görüşmenin sonunda yanından ayrılırken, Hamdi bey kendiliğinde ‘Şu Assos’ta duran şeyleri ne zaman alacaksınız?’ diye sordu. Sorusunu ‘Ekselansları ne zaman izin veririlerse’ diye yanıtladık. Osman Hamdi Bey’in cevabı ‘Verdim bile’ oldu. John Henry Haynes’ten Charles Eliot Norton’a Mektup, 22 Ekim 1885, Osman Hamdi Bey ve Amerikalılar, Pera Müzesi Yayınları s.300.’

Kaynak

Yazar Hakkında

Yazılar sayısı : 269

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

13.782 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Üstüne gidin