Buradasınız:Anasayfa » Bilgi Kütüphanesi » BARAJ ve dünyanın en büyük barajları

BARAJ ve dünyanın en büyük barajları

Bir akarsu vadisini kapatan ve arkasında su biriktiren; enerji
üretimi, içme için kullanılma, sulama suyu temini ve akarsuların düzenlenmesi gibi pekçok gayeye
hizmet eden ekonomik faydası büyük olan tesisler.

Barajlar, ağırlık, kemer ve payandalı olarak betondan veya toprak ve kaya dolgudan yapılırlar. Bunların
karışımı şeklinde de yapılabilir. Birkaç yüz metre yükseklikte ve kilometrelerce uzunlukta olabilir.
Arkalarında biriken suyun kapladığı alan da binlerce hektara ulaşabilir.
Beton barajlar, sağlam kaya temelinin yakın olduğu vadilerde yapılır. Sağlam kaya temellerine
inilmeyen yerlerde ise, dolgu barajları tercih edilir. Teknolojinin gelişmesi ile dünyanın en yüksek
barajları, dolgu tipinde inşa edilmişlerdi. Türkistan’daki Nurek Barajı, kaya dolgu tipinde ve 3l0 m
yükseklikte olup, dünyanın en yüksek barajıdır. 207 m yüksekliğinde, beton ağırlık ve kaya dolgu
tipindeki Keban Barajı, yükseklik bakımından dünyada on sekizinci sırada yer almaktadır. İsviçre’deki
Granda Dixence Barajı, ağırlık barajı tipinde olup, 285 m yüksekliktedir ve dünyanın en yüksek beton
ağırlık barajıdır. Kemer tipinde dünyanın en yüksek barajı, 26l m yükseklikteki Vainot Barajı
İtalya’dadır. Bu barajın uğradığı bir kazada şev kayması sonucu, baraj gölü tamamen dolmuş ve 2250
kişi hayatını kaybetmiştir. Payandalı tipindeki barajlar ise, ancak 70 ile 80 m yüksekliğe kadar
yapılırlar.
Dünyanın en uzun barajı, Ukrayna’daki Kiev Barajı olup, uzunluğu 50 kilometreyi geçmektedir. Baraj
gölü bakımından da dünyanın en büyük hacimli barajı, Rusya’daki Bratsk Barajı olup, l69 milyar m3 su
biriktirebilecek kapasitededir. Keban Barajı 30 milyar m3lük hazne hacmi ile dünya sıralamasında on
dokuzuncu olmaktadır.
Kurulu güç yönünden, dünyanın en büyük santralı, Itapiu Barajıdır. l2.870 megawatt (MW) gücündeki
tesis, l8 türbinden ibarettir. Her bir türbin 300 t ağırlıkta olup, türbin milinin döndürdüğü dev jeneratörün
içi, oldukça büyüktür. Keban Barajının kurulu gücü l240 megawattır ve dünyada 36. sıradadır. Itapiu
Barajı, Brezilya-Paraguay sınırındaki Parana Nehri üzerinde kurulmuştur. 35 km2lik inşaat alanına
sahip olup, toplam ll milyon m3 beton kullanılmıştır. Bu kadar büyük bir barajın gölü tam l4 günde
dolmuştur. Bu barajın derivasyon kanalı, 2 km uzunlukta, l50 m genişlik ve 90 m derinliktedir. Baraj için
ulaşılan başarı, çevrede yapılan bazı fedakarlıklar sonucu olmuştur. Baraj havzasında yaklaşık l500
km2lik tropikal orman ve verimli arazi ile dünyanın en güzel şelalelerinden biri olan Sete Quedas, sular
altında kalmış ve 40.000’den fazla insan başka yerlere yerleştirilmiştir. Brezilya ve Paraguay’ın ortak
yapımı olan İtapiu Barajının inşaatında 40.000 işçi çalışmıştır. Baraj, ana gövdesi l95 m yükseklikte
olup, l4 adet kapağın açılmasıyla 52.000 m3su tahliye edilebilmektedir. Baraj gövdesine yerleştirilen
basınçlı boruların her birinin çapı l0,5 metredir. 90 devir/dakikalık l8 adet Francis tipindeki türbinler
kullanılmaktadır.
Ağırlık barajları: Tesir eden dış kuvvetlere ağırlığı ile karşı koyan barajlardır. Baraj duvarının kesiti
genel olarak, dik yamuk şeklindedir. Su tarafı 0,05 ile 0,l0 eğiminde de yapılabilir. Hava tarafının eğimi
0,70 ile 0,80 civarındadır. Ağırlık barajlarının taban genişliğinin yüksekliğe oranı, yani genişlik oranı
0,70 ile 0,80 oranındadır. Ülkemizdeki ll3,5 m yükseklikli Kemer ve l08 m yükseklikli Sarıyer barajları
bu tiptendir.
Kemer barajları: Yükü, tabanla birlikte kenar ayaklara iletir. Böylece kesitin tamamı çalışır. Kemer
barajlar planda, daire yayı şeklindedir. Bunlarda genişliğin yüksekliğe oranı 0,l0 ile 0,25 arasındadır.
Kemer barajlar, baraj tepe uzunluğunun baraj yüksekliğine oranının beş veya daha küçük olduğu dar
vadilerde inşa edilirler. Ayrıca vadi tabanının ve şevinin sağlam kaya zeminden olması gerekir. Bu tip
barajların en kesiti küçük olacağından, kullanılacak beton hacmi azalır. Buna karşılık işçilik ve kalıp
masrafları artar. Yurdumuzdaki Karakaya Barajı l87 m, Oymapınar Barajı l85 m ve Gökçekaya Barajı
l58 m yükseklikte olup, kemer tipindedir.
Payandalı barajlar: Bu tip barajlarda suyu tutan geçirimsiz bir yüzey ile bu yüzeyin dayandığı
payanda destekler vardır. Payandalar arası boştur. Dolayısıyla daha az malzeme kullanılır. Buna
karşılık işçilik ve kalıp masrafları fazladır. Yükseklikleri 70 ile 80 metreye kadardır. Su tarafının eğimi,
45o ile 60o olmalıdır. Memleketimizdeki 49 m yükseklikte Elmalı Barajı, bu türe örnektir.
Kaya dolgu barajları: En kesitleri dikyamuk şeklindedir. Su ve hava tarafı l/2 ile l/2,5 eğiminde ve taş
ile kaplıdırlar. Kesit ortasında geçirimsizliği te’min eden çekirdek kısımları vardır. Çekirdek, kil veya
betondan yapılır. Bazı durumlarda su tarafı, çelik gibi bir malzeme ile de kaplanarak geçirimsizlik
sağlanabilir. Ülkemizdeki Keban (207 m), Altınkaya (l95 m), Atatürk (l84 m), Uzköy (l76 m), Kılıçkaya
(l40 m) gibi mevcut ve inşa edilmekte olan barajlarımız kaya dolgu tipindedir. Bunlardan Atatürk Barajı,
gövde dolgusu hacmi 84,5 milyon m3 kaya ve toprak dolgusu ile dünyada beşinci sırada yer
almaktadır. Sulama ve enerji maksatlı olan Atatürk Barajı, 8l7 km2lik göl alanına sahiptir ve 48,47
milyar m3 su depolanabilecektir. Bu su ile de toplam 727.700 hektarlık arazi sulanacaktır. Ayrıca, her
biri 300 MW gücünde olan 8 adet Francis tipindeki türbin ile de yılda 8,9 milyar kilovat saat enerji
üretecektir. Türbinlere su veren basınçlı (cebri) borular 6,60-7,25 m çapında ve toplam 496 m
uzunluğunda olacaktır.
Toprak dolgu barajları: En kesitleri, kaya dolgu barajlar gibidir. Baraj gövdesi, sıkıştırılmış toprak
tabakalarından ibarettir. Bu tip barajlarda, ortasında geçirimsizliği sağlayan kil veya betondan çekirdek
vardır. Su ve hava tarafının eğimi 1/2 ile 1/2,5 arasındadır. Yurdumuzda işletmeye açılan ve inşa
halinde olan projesi hazır veya projesi hazırlanmakta olan 90’ı geçkin toprak dolgu barajların
yükseklikleri l5 metreden 95 metreye kadar değişmektedir. Toprak veya kaya dolgunun beraber
kullanıldığı Kepez Barajının yüksekliği l95 metredir.
Yüzölçümüne Göre Yurdumuzdaki Barajlar
Baraj Adı Bulunduğu Göl Yüzölçümü
Şehir (km2)
Atatürk ………………………. Şanlıurfa……………… 817
Keban ………………………… Elazığ …………………. 675
Hirfanlı ………………………. Kırşehir……………….. 263
Altınkaya …………………….. Samsun ………………ll8,3
Sarıyar ………………………. Ankara ……………… 83,8
Seyhan ………………………. Adana……………….. 67,8
Aslantaş …………………….. Adana……………….. 49,0
Demirköprü …………………. Manisa ……………… 47,7
Büyükçekmece ……………. İstanbul ……………. 43,0
Arpaçay …………………….. Kars …………………… 4l,8
Devegeçidi …………………. Diyarbakır……………. 32,l
Almus ………………………… Tokat …………………. 3l,3
Karakaya …………………… Diyarbakır………. 29,800
Göl Hacmine Göre
Dünyanın En Büyük Barajları
Baraj Adı Bulunduğu Kapasitesi
Ülke (m3)
Tarbela ………………………. Pakistan ………… 149.961.000
Fort Peck …………………….. ABD ……………….. 92.029.000
Atatürk ………………………… Türkiye ……………. 84.500.000
Oahe ………………………….. ABD ……………….. 70.340.000
San Luis …………………….. ABD ……………….. 69.386.000
Mangla………………………… Pakistan ………….. 65.651.000
Gardiner …………………….. Kanada……………. 65.548.000
Oroville ………………………. ABD ……………….. 59.639.000
Nurek………………………….. Rusya……………… 58.000.000
Garrison………………………. ABD ……………….. 50.843.000
Kiew……………………………. Ukrayna ………….. 44.370.000
Gorki ………………………….. Rusya……………… 44.320.000
W.A.C. Benneti ……………. Kanada……………. 43.729.000
Asvan ………………………… Mısır ……………….. 42.620.000
Fort Randall…………………. ABD ……………….. 38.381.000
Kanev ………………………… Rusya……………… 37.860.000
Kakhovka…………………….. Rusya……………… 35.640.000
Tsimiyanska ……………….. Rusya……………… 33.891.000
Volga V.İ.Lenin ……………. Rusya……………… 33.869.000
Beas ………………………….. Hindistan ………… 33.792.000
Castaic ………………………. ABD ……………….. 33.642.000

Yazar Hakkında

Yazılar sayısı : 1165

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

8.929 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Üstüne gidin